Grenzen lijken iets wat duidelijk is: tot hier en niet verder. Maar in de praktijk zijn we ons daar lang niet altijd zo bewust van.
Sommige grenzen voelen we pas als wij er dwars doorheen zijn gegaan. Dat we te veel gaven, te lang volhielden, of iets toelieten wat eigenlijk niet klopte. Niet omdat we dat wilden, maar omdat doorgaan zo vanzelfsprekend was geworden.
En juist daar raken grenzen en doorzetten elkaar. Want soms is het niet een gebrek aan grenzen, maar de manier waarop we blijven doorgaan die maakt dat we eroverheen gaan.
Dat roept voor mij een belangrijke vraag op: zet ik door vanuit kracht, of vanuit een oud patroon?
Wanneer doorzetten een kwaliteit is
Doorzetten kan iets moois zijn.
Het helpt ons:
- volhouden bij tegenslag
- groeien in iets wat moeilijk is
- trouw blijven aan wat belangrijk voor ons is
Dat vraagt toewijding. Bijvoorbeeld om niet op te geven als iets tijd kost, om ongemak te verdragen omdat iets ons werkelijk dierbaar is, of om een weg te blijven volgen die bij ons past.
Maar niet altijd.
Soms is doorgaan geen vrije keuze, maar iets wat bijna vanzelf gebeurt. Omdat op tijd stoppen iets van binnen voelbaar kan maken. Misschien emoties die we aldoor voorbijliepen. De behoefte aan rust die we onszelf niet makkelijk toestaan. Of een onrust die we liever niet voelen.
Voor sommige mensen was doorgaan vroeger functioneel. Niet klagen en sterk zijn. Ons aanpassen, emoties parkeren en verantwoordelijkheid nemen. Dan kan doorzetten vanzelfsprekend gaan voelen.
En juist daar kan een grens iets zichtbaar maken. Niet als bewijs dat we niet verder kunnen, maar als uitnodiging om te onderzoeken: waar komt mijn neiging om door te zetten vandaan?
Vanuit kracht, bijvoorbeeld omdat ik iets graag onder de knie wil krijgen? Of vanuit een oud patroon, omdat ik eerste tekenen niet snel serieus neem?
Dat onderscheid vraagt soms om jezelf eerlijke vragen te stellen.
Vijf vragen om bij stil te staan
- Geeft dit doorzetten me op termijn energie of put het me uit?
- Voelt dit als vrije keuze, of als iets dat ik móét?
- Wat gebeurt er in mij als ik pauzeer?
- Wat maakt dat ik toch doorga, ook als ik weerstand voel?
- Zou ik dit ook doen als niemand het van me verwachtte?
Wanneer we doorzetten vanuit een oud patroon, kan het gebeuren dat we signalen van een grens minder goed opmerken.
Daarmee komt ook een andere vraag in beeld: hoe herkennen we eigenlijk een grens?
Ik ben gaan zien dat een grens niet altijd een harde lijn is die je vooraf kent, en waarop vanzelf direct gehandeld wordt.
Vaak herkennen we een grens niet meteen als ‘grens’, maar eerst als een signaal in onszelf. Een gevoel of reactie die aangeeft: hier klopt iets niet meer voor mij, of dit wordt te veel.
Dat kan zich bijvoorbeeld laten zien als:
- vermoeidheid die niet overgaat
- irritatie die sneller oploopt
- merken dat je opnieuw over je eigen “nee” heen gaat
- een lichaam dat spanning laat voelen
- innerlijke onrust nadat je je steeds opnieuw hebt aangepast
In die zin zijn dit niet zomaar losse signalen, maar aanwijzingen dat je een grens nadert of misschien al hebt overschreden.
En soms wordt een grens zichtbaar doordat iets raakt aan wat voor jou belangrijk is. Daarmee hangen grenzen vaak samen met waarden.
Als respect bijvoorbeeld belangrijk voor je is, kun je een grens voelen wanneer je wordt gekleineerd.
Als rust belangrijk voor je is, merk je misschien een grens bij voortdurende overbelasting.
Als eerlijkheid belangrijk voor je is, kan een grens voelbaar worden wanneer je jezelf geweld aandoet door mee te gaan in iets dat niet klopt.
Zo is een grens niet alleen een stopteken, maar ook een aanwijzing voor wat voor jou belangrijk is.
Waarom luisteren naar je grens moeilijk kan zijn
Je grens voelen betekent nog niet dat je haar makkelijk volgt.
Dat kan moeilijk zijn omdat je:
- anderen of jezelf niet wilt teleurstellen
- conflict wilt vermijden
- gewend bent jezelf aan te passen
- pas laat merkt dat een grens al bereikt is
- niet goed geleerd hebt dat je grens ertoe doet
- denkt dat het altijd zo moet of gaat omdat je dat van huis uit kent
Een grens volgen zit soms juist in het maken van kleine keuzes. In serieus nemen wat je voelt en nodig hebt.
Dat kan bijvoorbeeld betekenen:
- jezelf toch toestemming te geven om op tijd te stoppen
- iets bespreekbaar te maken
- ergens niet in mee te gaan, ook als het van je verwacht wordt
Niet elke grens is hetzelfde
Niet iedere grens is absoluut. Dat hoeft niet verkeerd te zijn. Soms rekken we een grens bewust wat op, door groei, veiligheid of oefening.
Denk aan fysieke training waarbij je stap voor stap meer aankunt.
Of leren presenteren in een setting die goed bij je past.
Dan vergroot je je ruimte.
Maar een grens oprekken is iets anders dan aan jezelf voorbijlopen. Dat laatste gebeurt soms, juist wanneer eerste tekenen van een grens niet luid zijn en daardoor makkelijk worden genegeerd.
Bijvoorbeeld:
- we willen iets afmaken ondanks vermoeidheid
- loyaliteit maakt dat we doorgaan terwijl we eigenlijk rust nodig hebben
- we zijn gewend signalen van ongemak opzij te zetten
Wanneer signalen van een grens telkens weer worden genegeerd, kan dit op termijn leiden tot overbelasting.
Soms laten grenzen zich ineens heel nadrukkelijk voelen. Wanneer je lichaam uitvalt, emoties je overspoelen, of iets in jou zegt: zo kan het echt niet langer.
Of die grens nu ontstaat doordat je zelf te lang doorgaat, of doordat iets van buitenaf je raakt; het moment waarop alles in je ‘nee’ zegt, voelt vaak hetzelfde.
Dat zijn voor mij ultieme grenzen.
Zulke grenzen vertellen iets belangrijks en raken aan wat wezenlijk is, zoals waardigheid, veiligheid, respect, waarheid en integriteit. Ze zijn misschien niet zichtbaar voor de buitenwereld, maar vanbinnen diep voelbaar. En juist daarom vragen ze om erkenning en ernaar handelen.
Waar mijn grens onmiskenbaar werd
Terugkijkend zie ik hoe vroeg volhouden voor mij vanzelfsprekend werd.
Toen ik op achtjarige leeftijd op een Engelstalige school in Trinidad terechtkwam, kwam ik in een wereld die ik nauwelijks begreep.
Ik kende de taal niet goed, was geen huiswerk gewend, en moest me aanpassen aan een nieuwe cultuur.
Ik herinner me hoe ik eens met een liniaal werd geslagen voor de klas omdat mijn huiswerk niet goed was.
Wat me vooral schokte was niet de pijn, maar het gebrek aan begrip voor deze nieuwe omstandigheden.
Volhouden kreeg door deze ervaring een andere lading en werd steeds normaler. Ik zette door omdat ik iets wilde leren of kunnen, maar soms ook om pijn, schrik of schaamte te vermijden.
Soms werkte dat in mijn voordeel.
Toen ik bijvoorbeeld onvoldoendes haalde voor wiskunde, besloot ik dat ik er examen in wilde doen. Ik oefende net zolang tot ik het onder de knie kreeg en positief afsloot.
Maar er zat ook een keerzijde aan.
Mijn neiging om dingen ‘gewoon te doen’, ook als ze me veel spanning gaven, begon me op te breken. Dat kwam tot uiting in mijn werk.
Ik deed dingen die me veel spanning gaven; presenteren, zichtbaar zijn.
Toch dacht ik vaak dat ik er gewoon doorheen moest.
Tot mijn lichaam op een dag stop zei. Vlak voor een presentatie kreeg ik een paniekaanval. Dat was voor mij een forse grens. Iets in mij maakte duidelijk: tot hier.
Die grens probeerde me te beschermen tegen verder over mezelf heen gaan.
Jaren later ontmoette ik opnieuw zo’n grens. Niet lichamelijk, maar existentieel. Toen in een werkbespreking werd gezegd dat ik een gevaar vormde voor het gezicht van de organisatie, bevroor ik.
Diezelfde avond diende ik mijn ontslag in. Dat was geen impuls, maar een ultieme grens. Er was iets bereikt wat ik innerlijk niet verder kon dragen.
Tot slot
Grenzen voelen en er gehoor aan geven is niet altijd gemakkelijk. Maar soms wel wezenlijk. Omdat ze ons iets vertellen over wat we nodig hebben en wat ons beschermt.
Voor mij begon er iets te veranderen toen ik niet alleen grenzen leerde opmerken, maar er ook meer naar durfde te luisteren.
Durfde te stoppen.
Durfde te voelen wat ík nodig had.
Toen begon ook mijn relatie met doorzetten te verschuiven.
Niet alles hoeft.
Niet alles moet.
Sommige dingen kun je misschien beter niet doen, of alleen op een manier die werkelijk bij je past.
Luisteren naar een grens is geen opgeven, maar een vorm van zelftrouw.
Reactie plaatsen
Reacties