Leeg luisteren

Luisteren met een half oor

Ik merk aan mezelf en ook bij anderen dat goed luisteren een uitdaging is. Vaak luisteren we met een half oor terwijl we ondertussen aan andere dingen denken.

Of we zijn tijdens het verhaal van de ander al aan het bedenken wat wij zo meteen willen gaan zeggen of hoe wij ons zouden hebben gedragen in een situatie die de verteller schetst. Misschien gaan we met ons eigen verhaal over die van de ander heen. Allemaal dingen die een dieper contact in de weg staan.

Wat is leeg luisteren?

Goed, zuiver luisteren is luisteren zonder aannames, eigen mening, oordeel, advies of invulling. Vanuit concentratie, nieuwsgierigheid en volledige aandacht voor de ander.

Ik noem dat ‘leeg’ luisteren. Dat betekent niet dat je gevoelloos of afstandelijk wordt. Het betekent juist dat je aanwezig blijft, zonder het verhaal meteen over te nemen of in te kleuren vanuit jezelf.

Vanuit dat lege luisteren kun je pas goede vragen stellen. Dat zijn vragen die echt aansluiten op het verhaal en de beleving van de ander. Je bent dan steeds bezig met vragen zoals: Wat bedoel je precies? Hoe is dat voor jou? Wat denk je? Wat voel je?

Misschien herinner je je een gesprek waarin je voelde dat iemand écht aanwezig was. Niet alleen luisterde om te reageren, maar luisterde om jou te begrijpen.
Vaak voel je dat meteen. Je durft eerlijker te worden en er ontstaat ruimte om hardop te onderzoeken wat je eigenlijk denkt of voelt. Soms ontdek je al pratende iets nieuws over jezelf, simpelweg omdat er iemand tegenover je zit die aandachtig blijft luisteren.

Juist dat maakt leeg luisteren zo waardevol.

Waarom luisteren soms moeilijk is

Tegelijkertijd is leeg luisteren in de praktijk vaak lastig. Zeker wanneer een verhaal iets in onszelf raakt. We herkennen iets uit ons eigen leven en reageren vanuit de behoefte om te helpen, gerust te stellen of te laten merken dat we begrijpen hoe iemand zich voelt.

Soms vertellen we dan ons eigen verhaal. Vaak vanuit betrokkenheid en goede bedoelingen. Maar ongemerkt verschuift de aandacht daarmee van de ander naar onszelf. Misschien omdat we herkenning voelen, geraakt worden of zelf ook behoefte hebben om gehoord te worden. Dat is heel menselijk.

Ook stilte kan ongemakkelijk voelen. We vullen stiltes gemakkelijk op met woorden, advies of oplossingen. Terwijl veel mensen niet direct op zoek zijn naar een antwoord. Vaak willen ze eerst ervaren dat hun gevoel, twijfel of worsteling er gewoon mag zijn.

Juist wanneer iemand zich echt gehoord voelt, ontstaat er vaak vanzelf meer rust en helderheid.

Leeg luisteren naar jezelf

Misschien geldt leeg luisteren niet alleen voor gesprekken met anderen. Ook naar onszelf luisteren we vaak met allerlei “stemmen” ertussen: oordelen, verwachtingen, kritiek, angst of oude overtuigingen. Terwijl aandachtig luisteren naar wat je werkelijk voelt soms begint met minder invullen en meer aanwezig zijn.

Vaak reageren we namelijk direct op onszelf. We zeggen dat we ons niet moeten aanstellen, positiever moeten denken of gewoon door moeten gaan. Soms proberen we gevoelens meteen te verklaren of op te lossen, nog voordat we echt hebben stilgestaan bij wat er eigenlijk in ons leeft.

Terwijl gevoelens en gedachten ons vaak iets proberen te vertellen. Misschien over een grens die geraakt wordt. Een verlangen dat aandacht vraagt. Of iets wat wringt met wie we werkelijk zijn.

Ook daarin kan leeg luisteren helpen. Niet door direct antwoorden te zoeken, maar door eerst met aandacht aanwezig te blijven bij wat je voelt, denkt en ervaart.

Tot slot

Wellicht ontstaat echte verdieping niet doordat mensen perfect communiceren. Maar doordat we even werkelijk aanwezig blijven bij wat de ander vertelt en onze eigen reacties even kunnen parkeren.

Zonder haast, met aandacht en met oprechte nieuwsgierigheid naar de binnenwereld van de ander. Niet door méér te praten, maar door beter te luisteren.